8 . آثار او 1 . شرح الهداية فى الحكمة : متن رساله‌اى است مختصر از اثير الدّين مفضّل بن عمر ابهرى ( م 663 ) در سه قسم : منطقيّات ، طبيعيّات و الهيّات . قسم منطق آن را شمس الدّين محمّد بن حمزهء فنارى ( م 834 ) ، صاحب مفاتيح الغيب شرح كرده كه در ممالك تركيه جزو كتب درسى منطق به شمار مىآيد و قسم دوم و سوم آن را هم مكرّر شرح نموده‌اند . « 1 » ظاهرا نخستين شارح اين كتاب علّامهء حلّى ( م 726 ) است كه گويا زمانى نزد ابهرى تلمّذ كرده . چنان كه گفته‌اند ، ميبدى اين شرح را در تاريخ 880 نوشته ، « 2 » و خود سبب تحرير آن را چنين بيان داشته : « فالتمس منّى بعض المتردّدين إلى المشتغلين بقراءتها لدىّ أن أجعل لهم من الأرقام المتعلّقة لها شرحا و أبيّن ما يليق بكلّ مبحث منها تعديلا و جرحا ؛ و قد كنت معتذرا بتراكم العوائق و أفواج همومها و تلاطم العلائق و أمواج عمومها فكرّروا الالتماس و زادوا فى الاقتباس فرقمته على ما وافق مسئولهم و طابق مأمولهم . و المرجوّ من الطّالبين بطريق الرّشاد و الشّاربين لرحيق السّداد أن ينظروا فيه به عين العناية و الوداد و يعرضوا عن التّعرّض للأغراض بالجدل و العناد ، و ما أبرّئ نفسى إنّ الإنسان يساوق السّهو و النّسيان ، على أنّه لا يسع المجال للتّحقيق الصّواب فى كلّ باب . و هذا أوّل ما صنّفته فى عنفوان الشّباب . و منه الاستعانة بفتح أبواب الهداية و عليه التّوكّل فى البداية و النّهاية . » « 3 » در ترقيمهء نسخهء خطّى ش 826 د الهيّات تاريخ فراغت از تأليف سال 886 قيد شده . اين كتاب چون از به دو تأليف طرف توجّه فضلا و طلّاب قرار گرفته و جزو كتب درسى درآمده ، حواشى و تعاليق فراوان بر آن نوشته‌اند . « 4 » از حواشى مشهور اين كتاب حاشيهء سيّد امير فخر الدّين محمّد بن حسين حسينى استرابادى است كه در سال 928 در تبريز تأليف آن پايان يافته . اين حاشيه و كثيرى از حواشى ديگر در هامش طبع سال 1331 ق در تهران به چاپ رسيده است . از شروح معروف ديگر اين كتاب بايد شرح

--> ( 1 ) . هدايت الحكمة و شروح آن ، در : خرد جاودان ، جشن‌نامهء استاد آشتيانى : 135 - 150 . ( 2 ) . شرح هداية الحكمة : 203 . - فهرست الهيّات : 596 ، ش 360 د . ( 3 ) . شرح الهداية : 3 . ( 4 ) . الذّريعة 6 : 139 - 140 .